TADEUSZ

KOŚCIUSZKO

Żołnierz, polityk, gwiazda filmowa?
Jego życie to gotowy materiał na przebój kinowy.
Dowiedz się dlaczego!



Żołnierz, polityk, gwiazda filmowa?

Życie Tadeusza Kościuszki to gotowy materiał na kinowy przebój.

Dowiedz się dlaczego!
Tadeusz Kościuszko urodził się w 1746 roku
Mereczowszczyzna, miejsce urodzenia naszego bohatera, znajduje się obecnie na Białorusi.

Edukację pobierał w elitarnej Szkole Rycerskiej w Warszawie. Na studia wyprawił się aż do Paryża. Mieszkał i pracował w wielu miastach Europy. Dotarł nawet do Stanów Zjednoczonych.
Był poliglotą. Mówił płynnie po angielsku, białorusku, francusku, niemiecku i polsku. Znał również łacinę.

Dzień najchętniej zaczynał od „małej czarnej". Kawę pił codziennie, wcześnie rano, zaraz po przebudzeniu. Dzięki temu, nawet przy wielu obowiązkach zawodowych nie brakowało mu czasu również na komponowanie muzyki, sadzenie ziół, majsterkowanie czy rysowanie.

W posługiwaniu się ołówkiem był na tyle zręczny, że kobiety przebywające w jego towarzystwie wręcz błagały go o wykonanie portretu.
Od małej wsi na wschodzie Rzeczpospolitej, przez szkołę w Warszawie, aż po studia w Paryżu. Tadeusz Kościuszko już w młodym wieku przemierzył całą Europę.
Nigdy się nie ożenił. Los i nieprzychylni ludzie stawali na drodze Tadeuszowi i jego wybrankom.

Zdarzyło się, że nasz bohater próbował porwać ukochaną kobietę. Kościuszko pochodził z ubogiej rodziny. Okazał się więc zbyt słabym kandydatem dla bogatych rodziców Ludwiki Sosnowskiej.


Młodzi nie pogodzili się z wyrokiem rodziny. Osiodłali konie i ruszyli w kierunku wiejskiej kaplicy, gdzie zamierzali się pobrać.
Józef Sosnowski, ojciec Ludwiki, szybko zauważył nieobecność córki i wyruszył w pościg.

Z łatwością dogonił zakochanych, a "na pamiątkę" dotkliwie pobił Tadeusza. Młodzieńcowi leżącemu półprzytomnie na trakcie, pozostało wzrokiem odprowadzić znikającą miłość swojego życia.

Po tak ekstremalnym przeżyciu Kościuszko podjął przełomową decyzję. Spakował swój skromny dobytek i opuścił kraj…

Dalej będzie jak u Hitchcocka, którego filmy zawsze zaczynały się od trzęsienia ziemi, a potem napięcie tylko rosło.
KOŚCIUSZKO PRYWATNIE PODSUMOWANIE:

1. ARTYSTA Świetnie posługiwał się ołówkiem. Z równą łatwością szkicował plany wojskowych fortyfikacji, co portrety pięknych kobiet. Lubił muzykować. Był doskonałym pianistą i kompozytorem.

2. WRAŻLIWIEC Kochał i był kochany. Niestety kobiety, które obdarzał uczuciem nie były mu przeznaczone. Do końca życia pozostał kawalerem.

3. RANNY PTASZEK Zawsze miał coś do zrobienia. Nie lubił marnować czasu na sen. Wstawał wcześnie, a dzień zaczynał od filiżanki mocnej czarnej kawy.

4. PODRÓŻNIK Choć urodził się w małej wsi na wschodzie Rzeczpospolitej, to nie raz przeprawiał się przez Atlantyk do Ameryki. Wyjazdy do Lipska czy Paryża były dla niego chlebem powszednim.
KOŚCIUSZKO PRYWATNIE PODSUMOWANIE:

1. ARTYSTA Świetnie posługiwał się ołówkiem. Z równą łatwością szkicował plany wojskowych fortyfikacji, co portrety pięknych kobiet. Lubił muzykować. Był doskonałym pianistą i kompozytorem.

2. WRAŻLIWIEC Kochał i był kochany. Niestety kobiety, które obdarzał uczuciem nie były mu przeznaczone. Do końca życia pozostał kawalerem.

3. RANNY PTASZEK Zawsze miał coś do zrobienia. Nie lubił marnować czasu na sen. Wstawał wcześnie, a dzień zaczynał od filiżanki mocnej czarnej kawy.

4. PODRÓŻNIK Choć urodził się w małej wsi na wschodzie Rzeczpospolitej, to nie raz przeprawiał się przez Atlantyk do Ameryki. Wyjazdy do Lipska czy Paryża były dla niego chlebem powszednim.
Kościuszko był inżynierem wojskowym
Jego życie wypełniały spektakularne sceny bitew. O wolność i niepodległość walczył aż w dwóch wojnach – na dwóch kontynentach.

Po utracie ukochanej Ludwiki, Tadeusz wyjechał do Paryża. Na miejscu trwała rekrutacja ochotników do wojska Stanów Zjednoczonych.
Młode państwo dopiero co ogłosiło niepodległość i toczyło wojnę z Wielką Brytanią.

Nasz bohater wsiadł na statek i po dwóch miesiącach dotarł do brzegów Ameryki. Nie obyło się bez przygód. Nieopodal Haiti załoga natrafiła na sztorm. Fale rzucały statkiem niczym łupinką orzecha, aż w końcu z okrętu zostały tylko drzazgi.

Żywioł nie poradził sobie jednak z dzielnym Polakiem. Po ustaniu sztormu Tadeusz przywiązał siebie oraz pozostałych członków załogi do złamanego masztu i resztkami sił dopłynął do brzegu.
W USA na Kościuszkę czekała błyskotliwa kariera wojskowa.

Dzięki inżynierskiemu wykształceniu, Kościuszko zaczął fortyfikować obozy wojskowe Amerykanów. Jego talent dostrzegł główny dowódca wojsk amerykańskich, Jerzy Waszyngton.

Kościuszko przy planowaniu fortyfikacji zwracał uwagę na każdy szczegół. Skupiał się przede wszystkim na wykorzystaniu naturalnego ukształtowania terenu, na którym dojść miało do starcia.

Siła rozumu Polaka stopniowo poprowadziła Amerykanów do osiągnięcia przewagi nad Brytyjczykami.
Amerykański epizod z życia Tadeusza dostarczył też lżejszych scen.

Uśmiech wzbudza niepotwierdzona, ale barwna anegdota, jakoby Kościuszko, podczas libacji alkoholowej, podsunął Jerzemu Waszyngtonowi pomysł na flagę Stanów Zjednoczonych. Za wzór miał posłużyć mu herb Ziemi Sandomierskiej.

Kilkuletnia służba Tadeusza zakończyła się spektakularnym sukcesem. Mieszkańcy Ameryki pokonali Brytyjczyków i utrzymali niepodległość.
Na generała z trudnym do wymówienia polskim nazwiskiem spadła sława i wdzięczność.

Nastał moment manifestowania patriotyzmu, który tak dobrze znamy z amerykańskich filmów: żołnierze wracają do rodzin, flagi powiewają na wietrze, ludzie gromadzą się na placach i wiwatują – na cześć Waszyngtona, Jeffersona i Kościuszki.

Była to także chwila na złapanie oddechu. Kościuszko postanowił wrócić do Polski, gdzie czekały na niego dalsze wyzwania.

W Rzeczpospolitej już od dłuższego czasu źle się działo
Krajem rządzili obcy agenci i skorumpowana szlachta. Kościuszko przybył do ojczyzny w 1785 roku. Długo nie mógł się odnaleźć. Zajmował się gospodarką i – krótko mówiąc – klepał biedę.

Dopiero po paru latach oczekiwania król Stanisław August Poniatowski powołał Kościuszkę na generała majora wojsk konnych.
W 1792 r. rozpoczęła się wojna polsko-rosyjska.

Tadeusz doskonale sprawdził się w roli dowódcy. Na nic zdały się jednak jego zwycięstwa.

Sam król Stanisław August zdradził i nakazał wstrzymać się od dalszych walk przeciwko Rosjanom.

Kościuszko nie godził się na powolną agonię ojczyzny. Dojrzewał do odegrania najważniejszej roli swojego życia.

24 marca 1794 na rynku krakowskim objął funkcję Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej. Kościuszko złożył przysięgę i wziął na swoje barki odpowiedzialność za los całego narodu.
"Ja, Tadeusz Kościuszko, przysięgam w obliczu Boga całemu Narodowi Polskiemu, iż powierzonej mi władzy na niczyj prywatny ucisk nie użyję, lecz jedynie jej dla obrony całości granic, odzyskania samowładności Narodu i ugruntowania powszechnej wolności używać będę..."
Rozpoczęło się Powstanie Kościuszkowskie, ostatnia zbrojna próba przeciwstawienia się Rosji przez Polaków.

Kościuszko na wzór armii amerykańskiej powołał do wojska chłopów. Powstały piesze oddziały tzw. kosynierów, którzy z braku lepszej broni stanęli do boju z kosami postawionymi na sztorc.

Spektakularny atak kosynierów na linie rosyjskich armat doprowadził do wygranej w pierwszej bitwie pod Racławicami. W kolejnych potyczkach Polacy stopniowo ustępowali jednak liczniejszej i lepiej wyszkolonej armii rosyjskiej.

Powstanie skończyło się niepowodzeniem. Kościuszko trafił do rosyjskiej niewoli. Polska na 123 lata zniknęła z mapy świata.

Czy filmowa ekranizacja życia Naczelnika musiałaby skończyć się w tak tragicznym momencie?

Niekoniecznie! Po wyjściu na wolność Kościuszko z dowódcy przemienił się w dyplomatę. Do końca swoich dni zabiegał o odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Wybór momentu, w którym padnie ostatni klaps, zostawmy zatem profesjonalnym scenarzystom.
KOŚCIUSZKO ZAWODOWO PODSUMOWANIE:

1. AMERYKAŃSKI GENERAŁ Służył w wojsku amerykańskim, które walczyło z Brytyjczykami o niepodległość. Był wybitnym inżynierem. Stawiane pod jego okiem fortyfikacje pomogły Amerykanom w odniesieniu zwycięstwa.

2. DOWÓDCA POWSTANIA W 1794 roku stał się najważniejszą osobą w Polsce i rozpoczął zbrojne powstanie przeciwko Rosjanom. Przegrał, ale legenda o bohaterstwie Kościuszki oraz jego żołnierzy przetrwała, inspirując kolejne pokolenia Polaków do walki o niepodległość.

3. VIRTUTI MILITARI Za wybitne osiągnięcia na polu walki został uhonorowany najważniejszym polskim odznaczeniem wojskowym.

4. POLITYK & DYPLOMATA Po przegranym powstaniu resztę życia poświęcił dyplomatycznym staraniom o przywrócenie Polsce niezależności. W tym celu spotykał się m.in. z Napoleonem oraz rosyjskim carem Aleksandrem I.
KOŚCIUSZKO ZAWODOWO PODSUMOWANIE:

1. AMERYKAŃSKI GENERAŁ Służył w wojsku amerykańskim, które walczyło z Brytyjczykami o niepodległość. Był wybitnym inżynierem. Stawiane pod jego okiem fortyfikacje pomogły Amerykanom w odniesieniu zwycięstwa.

2. DOWÓDCA POWSTANIA W 1794 roku stał się najważniejszą osobą w Polsce i rozpoczął zbrojne powstanie przeciwko Rosjanom. Przegrał, ale legenda o bohaterstwie Kościuszki oraz jego żołnierzy przetrwała, inspirując kolejne pokolenia Polaków do walki o niepodległość.

3. VIRTUTI MILITARI Za wybitne osiągnięcia na polu walki został uhonorowany najważniejszym polskim odznaczeniem wojskowym.

4. POLITYK & DYPLOMATA Po przegranym powstaniu resztę życia poświęcił dyplomatycznym staraniom o przywrócenie Polsce niezależności. W tym celu spotykał się m.in. z Napoleonem oraz rosyjskim carem Aleksandrem I.
PODRÓŻE Z KOŚCIUSZKĄ
Dzielny bohater oraz historia pełna dramatycznych zwrotów akcji
Czy to nie wystarczy na filmowy przebój? Pozornie tak, ale trudno wyobrazić sobie hollywoodzką superprodukcję bez uniwersalnego przesłania.

XVIII wiek to okres pełen niesprawiedliwości. Europejczycy od czasów wypraw Krzysztofa Kolumba kolonizowali całe kontynenty.

Także siła Stanów Zjednoczonych opierała się na niewolniczej pracy Afrykańczyków.

W ojczyźnie Tadeusza Kościuszki szlachta czerpała zyski z ciężkiej pracy chłopów.


Kościuszko nie dzielił ludzi ze względu na przynależność etniczną, religijną czy klasową. W rodzinnych stronach uchodził za wzór gospodarza. Zamiast bata i przekleństw oferował szacunek i wdzięczność za pracę.

Gdy w marcu 1794 roku przyjął funkcję Najwyższego Naczelnika, swoje rządy rozpoczął od przygotowania Uniwersału Połanieckiego – dokumentu, który nadawał polskim chłopom częściową wolność.

Przyjęcie chłopów do wojska polskiego miało wielkie znaczenie.

Tysiące osób pierwszy raz w życiu otrzymało coś od ojczyzny, choćby to były tylko buty i skromny żołnierski posiłek. Najważniejsza była godność, którą Naczelnik przywracał chłopskim bojownikom.

Jego poglądy przekonały także wyznawców judaizmu licznie zamieszkujących Rzeczpospolitą. Przedstawiciel warszawskich Żydów, Berek Joselewicz, nazywał go wręcz „Bożym Posłańcem" i wzywał współbraci do walki w Powstaniu.

Majątek, który otrzymał od rządu USA za posługę wojskową, przekazał Thomasowi Jeffersonowi.

Chciał, żeby przyszły prezydent USA wykupił tak wielu czarnych niewolników, ilu się da, i pomógł im w zdobyciu wykształcenia oraz rozpoczęciu nowego życia na wolności.

Podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych spotkał Małego Żółwia – słynnego wodza Indian. Rozmowa zakończyła się wręczeniem Indianinowi dwóch pistoletów. Polak poinstruował, żeby używał ich przeciw „każdemu, kto będzie chciał ciebie podbić".
W czasach gdy tak niewielu przejmowało się prawami człowieka, Tadeusz Kościuszko stał się ich obrońcą. Wykorzystał własne życie, aby pomagać innym. Czyż Hollywood nie kocha takich historii?
KĄCIK DOKUMENTALISTY
Odezwa Berka Joselewicza
pułkownik pułku lekkokonnego starozakonnego, Warszawa, 4 października 1794 r.
"Słuchajcież dzieci plemienia Izraelitów: kto Wiecznego i Wszechmocnego na sercu swoim wyrył i chce pomóc walczyć za ojczyznę, co my wszyscy ludzie powinni; to teraz przyszedł czas siły nasze na to łożyć. Tak jest, wierni moi bracia! Wzbudza was do tego miłość waszej ojczyzny, abyście nabrali krwi nowej, jadowite węże, już od tylu lat, z was wyssanej. Wszakże wielu jest możnych panów, dzieci szlacheckich i głów bardzo wielkich, gotowych życie położyć, aby nieprzyjacielom kości łamać i odzyskać ojczyznę.

Prócz tego, łatwo nam teraz to przychodzi, gdy opiekun nasz, Naczelnik Tadeusz Kościuszko zaiste posłańcem Wiecznego, Wszechmocnego będący, przedsięwziął wszystkie na to łączyć starania, aby wystawić regiment żydowski."
Testament amerykański
Tadeusz Kościuszko, Filadelfia, 5 maja 1798 r.

"Prosiłem pana Jeffersona, żeby w razie mojej śmierci, bez wyrażenia ostatniej woli lub testamentu, wykupił za moje pieniądze tylu Murzynów i uwolnił ich, aby pozostała suma wystarczyła na zapewnienie im wykształcenia i utrzymania. Każdy z nich powinien przedtem poznać obowiązek obywatela w wolnym państwie, bronienia swego kraju przeciw obcym i wewnętrznym wrogom, którzy chcieliby zmienić Konstytucję na gorszą, co by ich uczyniło w rezultacie znowu niewolnikami.

Każdy z nich powinien mieć dobre i ludzkie serce,czułe na cierpienia innych. Każdy powinien być żonaty oraz otrzymać 100 akrów ziemi (...), a także powinien umieć współżyć z sąsiadami: być zawsze dobrym i gotowym do pomocy oraz skromnym wobec nich. Każdy powinien dzieciom dać dobre wykształcenie, kochać swój kraj i spełniać obywatelskie obowiązki, by w ten sposób – zachowując dla mnie wdzięczność – czynić siebie samego możliwie szczęśliwszym."
Uniwersał Połaniecki
Tadeusz Kościuszko, Połaniec, 7 maja 1794 r.

"Z żalem to wyznać muszę, iż często srogie obchodzenie się z ludem daje miejsce Moskalom do powszechnej na cały naród potwarzy. (..) Ale ludzkość, sprawiedliwość i dobro Ojczyzny wskazuje nam łatwe i pewne środki, które podstępom złości domowej lub zagranicznej intrygi zapobiec możemy. (..) Zalecam przeto Komisyjom Porządkowym województw i ziem w całym kraju, aby następujące urządzenie do wszystkich dziedziców posesorów i miejsce ich zastępujących rządców wydały:

1-mo. Ogłosi ludowi, iż podług prawa zostaję pod opieką Rządu Krajowego.

2-do. Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna, że mu wolno przenieść się, gdzie chce, byleby oświadczył Komisyi Porządkowej swego województwa, gdzie się przenosi, i byleby długi winne oraz podatki krajowe opłacił."

W Polsce narodził się prawdziwy kult Tadeusza Kościuszki
Po jego śmierci w wielu miastach powstały miejsca pamięci poświęcone Naczelnikowi. Do najważniejszych zalicza się krakowski Kopiec Kościuszki usypany w 1823 roku. Współcześnie, imię Tadeusza Kościuszki nosi wiele polskich szkół, ulic i placów.
Wielką popularnością Kościuszko cieszy się w Stanach Zjednoczonych.

Jego pomniki stoją m.in. w Waszyngtonie, w pobliżu Białego Domu, oraz na terenie uczelni wojskowej West Point. Muzea, tablice i pomniki znajdują się również na Białorusi, gdzie się urodził, we Francji, Rosji i Szwajcarii. Najwyższy szczyt Australii nosi jego imię.

Obiekty związane z Tadeuszem Kościuszką zaznaczyliśmy na interaktywnej mapie. Jeśli znasz miejsce upamiętniające życie tego słynnego Polaka, a nie znalazłeś go na mapie, prześlij je do nas, wypełniając prosty formularz.
Świat nie stoi jednak w miejscu.

Tablice i pomniki są ważne, ale trafiają jedynie do wąskiego grona turystów zainteresowanych historią.

W Polsce oraz w USA uczniowie poznają podstawowe fakty z życia Kościuszki na lekcjach historii. Jednak każdy z nas wie, jak wiele – a raczej: jak niewiele – można przekazać podczas 45-minutowych zajęć.
Tadeusza Kościuszki brakuje w świecie współczesnych mediów.

A przecież łatwo wyobrazić sobie grę strategiczną, serial lub kinowy przebój oparty na jego biografii.

Na pewno w końcu doczekamy się opowieści o walecznym i sprawiedliwym Polaku, w formie odpowiadającej współczesnym możliwościom. Może to zadanie czeka właśnie na ciebie?
Jesteś pod wrażeniem dokonań Tadeusza Kościuszki? Podziel się informacjami na jego temat w mediach społecznościowych!
~
Alicja Jakimów
infografiki
Grzegorz Paluch
ilustracje
Szymon Pifczyk
mapy
Łukasz Grajewski
tekst & kordynacja projektu


Strona współfinansowana przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP w ramach konkursu Dyplomacja Publiczna 2017 – komponent II Wymiar wschodni polskiej polityki zagranicznej 2017. Treść strony wyraża jedynie poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.


Masz pomysł jak dalej wykorzystać życiorys Tadeusza Kościuszki? Jesteś nauczycielem i potrzebujesz materiałów na jego temat? Jesteś producentem z Hollywood i chcesz zrealizować film o Kościuszce? Serio?! Nie zwlekaj i napisz do nas:
tadeusz@kosciuszko.online

Ilustracje historyczne i kopie obrazów pochodzą z serwisu Wikimedia Commons i są dostępne w domenie publicznej.
Wszystkie materiały na stronie kosciuszko.online dostępne na licencji CC BY-SA 4.0.
Made on
Tilda